Blijkbaar toch iemand met visie in het kabinet. Nou heeft Ernst Hirsch Ballin best een visie op de politiestaat en André Rouvout op de achter-de-voordeurstaat, maar los daarvan lijken de laatste twee jaar van Balkenende IV net zo grijs te worden als Geenstijl ze al vanaf het begin betitelde. Proberen het hoofd boven water te houden zolang de crisis duurt. Misschien met uitzondering van de AOW-leeftijd geen grote hervormingen of plannen die nog uitgewerkt moeten worden. Behalve Ronald Plasterk. Hij pleit onverwacht voor een opheffing van het huidige stelsel van hoger onderwijs. Hulde voor de mediagenieke man-met-de- hoed.

Als op een universiteit vijfhonderd studenten per jaar beginnen aan een studie psychologie, kan je echt niet meer spreken van universitair onderwijs as we know it. Tegelijkertijd kun je niet doorgaan met ingewikkelde halve promoties op HBO-scholen. Promoties onder lectoren die geen hoogleraar mogen heten omdat de weledelgestrenge heren op de Alma Maters anders op hun pik getrapt worden. Het voorgestelde onderzoek van Plasterk is dan ook een prima plan. Anno 2009 zijn universiteiten niet meer uitsluitend de plekken waar excellent onderwijs gegeven wordt, gericht op serieuze academische verdieping en onderzoeksvaardigheden. Niet dat dat ooit echt zo geweest is, maar dat is wat anders.

De door Plasterk voorgestelde diversificatie is niet alleen nodig om studenten de juiste plek te bieden, zoals hij zelf zegt. Het is ook nodig om de universiteiten en hogescholen beter te maken. Universiteiten moeten op de eerste plaats veel en veel kleiner worden. Schrap allerlei HBO-studierichtingen van het universitaire curriculum en biedt studenten een wezenlijk academische opleiding aan. Die is niet per se beter dan een HBO-opleiding. Dat idee moet er dan wel uit natuurlijk. Wel is die opleiding veeleisender en vooral anders. Tegelijkertijd kun je sommige HBO-opleidingen moeilijker maken. Wat nu academische vaardigheden heten, kun je prima onderwijzen zonder de vaak geforceerde combinatie van onderzoek en onderwijs.

Plasterk moet in z’n vernieuwingsdrang wel enkele belangrijke aanpassingen doen. Als er een diffuus model komt in het hoger onderwijs, met allerlei verschillende opleidingen, moet de accreditatie nog beter. Belangrijker nog: Universiteiten die kleiner worden, kunnen niet meer betaald worden aan de hand van simpele studentenaantallen. HBO-scholen die heel groot worden, moeten gesplitst worden, om zo wantoestanden als op te grote middelbare scholen te voorkomen. En natuurlijk moet de studiefinanciering aangepast worden. Als je stapelen van studies echt mogelijk wil maken, moet er weer geld beschikbaar komen voor een tweede master. Tenslotte moet ook de toelating anders geregeld worden. Ofwel het VWO moet veel moeilijker gemaakt worden, ofwel je moet (eindelijk) beginnen met selectie aan de poort van de onderzoeksuniversiteiten.

Waarschijnlijk zullen de meeste hogescholen wel iets zien in deze plannen. Op universiteiten zal het lastiger worden. De meeste wetenschappelijk medewerkers en beleidsmakers op universiteiten hebben het waanidee dat er nu al uitsluitend hoogwaardig onderwijs en onderzoek wordt uitgevoerd op hun universiteit. Ze zullen allemaal staan te dringen om een ‘echte’ onderzoeksuniversiteit te worden aangezien ze nog met de oude hiërarchie in hun kop zitten. Zeker de bij uitstek niet academische opleidingen als Geneeskunde, Tandheelkunde en Rechten gaan enorm steigeren. Maar Plasterk heeft wel gelijk. De hiërarchie móet veranderd worden, een herijking is nodig. Want meer kwaliteit is nodig in de enorme kwantiteit aan studenten en opleidingen.